CMR — międzynarodowy list przewozowy: wzór i wypełnianie

List przewozowy CMR potwierdza zawarcie umowy przewozu i przyjęcie towaru przez przewoźnika w międzynarodowym transporcie drogowym towarów.¹ Nie zastępuje jednak sprawdzenia warunków konkretnego przewozu.

Kiedy stosuje się konwencję CMR? Poniżej wyjaśniamy, jak wypełnić list przewozowy, sprawdzić wpisy i wybrać odpowiedni wzór formularza.²

Czym jest list przewozowy CMR i czym różni się od konosamentu?

List CMR dotyczy drogowego przewozu towarów, a konosament – przewozu morskiego. Różni je również sposób powiązania dokumentu z prawami do towaru.
Zgodnie z art. 12 CMR nadawca może rozporządzać towarem do chwili wydania odbiorcy drugiego egzemplarza listu lub skorzystania przez odbiorcę z prawa odbioru, chyba że wcześniej go do tego uprawniono.³

Kiedy stosuje się list przewozowy CMR?

List CMR odnosi się do ładunku przekazanego przewoźnikowi w międzynarodowym przewozie drogowym. Wskazuje nadawcę, przewoźnika i odbiorcę. To, czy konwencja ma zastosowanie, trzeba ocenić dla danej trasy i rodzaju przewozu.² Art. 1 ust. 1 konwencji CMR wiąże jej zakres z uzgodnionymi miejscami przyjęcia i dostawy oraz pozostałymi warunkami przewozu.³

Czy list przewozowy CMR i konosament służą do tego samego?

List CMR i konosament dokumentują przewóz, lecz dotyczą innych gałęzi transportu. Inaczej wygląda też przenoszenie praw związanych z towarem. Zgodnie z art. 135 § 2 Kodeksu morskiego konosament na zlecenie przenosi się przez indos.⁴

Tabela zestawia rodzaj przewozu i związek obu dokumentów z prawami do towaru. Drogowy zakres CMR wynika z art. 1 ust. 1 konwencji, który dotyczy zarobkowego przewozu towarów pojazdami.³

Dane w tabeli: 1

Rodzaj przewozu wskazuje, który dokument należy rozpatrywać. Jego znaczenie w obrocie towarem wymaga osobnej oceny. Kodeks morski wyróżnia konosament imienny, przenoszony przez przelew wierzytelności, na zlecenie, przenoszony przez indos, oraz na okaziciela, przenoszony przez wydanie dokumentu.⁴

Czy list przewozowy CMR jest dokumentem tytułu własności?

List CMR nie jest dokumentem tytułu własności. Dotyczy to także jego elektronicznej postaci, czyli e-CMR. Samo przejście na formę cyfrową nie czyni go zbywalnym dokumentem własności towaru.¹ Art. 2 protokołu o e-CMR przyznaje elektronicznemu listowi, który spełnia wymogi protokołu, taką samą wartość dowodową i skutek jak listowi CMR.⁵

Czym jest konwencja CMR i kiedy stosuje się jej przepisy?

Konwencja CMR reguluje zarobkowy przewóz drogowy rzeczy między różnymi państwami, jeśli co najmniej jedno z nich jest jej stroną.⁶ Podpisano ją w Genewie w 1956 roku.⁶ Przy ocenie konkretnego przewozu trzeba sprawdzić warunki wskazane w konwencji.

Znaczenie mają miejsce przyjęcia towaru i miejsce jego dostawy uzgodnione w umowie. Sama trasa przejazdu nie zastępuje tej kontroli.
Art. 1 ust. 1 konwencji CMR odnosi się do uzgodnionych miejsc przyjęcia i dostawy, położonych w dwóch różnych państwach.³

Tabela pokazuje warunki dotyczące państw przyjęcia i dostawy. Zgodnie z art. 1 ust. 1 konwencji CMR co najmniej jedno z nich musi być jej stroną.³

Dane w tabeli: 6

Kiedy potrzebny jest list przewozowy CMR?

List CMR przygotowuje się dla przewozu objętego konwencją. Najpierw porównaj uzgodnione miejsca przyjęcia i dostawy towaru. Sprawdź też, czy przewóz jest zarobkowy i odbywa się drogą lądową.
O zastosowaniu konwencji przesądzają cechy przewozu, nie nazwa formularza. Wymóg zarobkowego przewozu drogowego towarów pojazdami wynika z art. 1 ust. 1 konwencji CMR.³

Konwencja CMR ma zastosowanie po spełnieniu warunków dotyczących rodzaju przewozu, jego początku i końca oraz udziału państwa będącego jej stroną. Art. 1 ust. 1 CMR wymaga dwóch różnych państw przyjęcia i dostawy; co najmniej jedno musi być stroną konwencji.³ Sam międzynarodowy charakter trasy nie kończy więc tej oceny.

Jak wypełnić list przewozowy CMR i sprawdzić jego poprawność?

W liście CMR wpisuje się dane stron, trasy i ładunku. Następnie warto porównać je z dokumentami przewozu, zanim formularz trafi do przewoźnika. Taka kontrola pozwala wychwycić rozbieżności z ustaleniami transportowymi.
Art. 8 ust. 1 CMR zobowiązuje przewoźnika przy przyjęciu towaru do sprawdzenia liczby sztuk, ich cech i numerów oraz widocznego stanu towaru i opakowania.³

Jakie zasady obowiązują przy wypełnianiu listu przewozowego?

Nadawca zwykle wypełnia list CMR i odpowiada za poprawność danych o ładunku, odbiorcy oraz miejscach załadunku i rozładunku.⁷ Gdy formularz przygotowuje spedytor, nadawca powinien przekazać mu dane zgodne z dokumentami towaru.
Nie wszystkie rubryki trzeba uzupełniać w każdym przewozie. Zakres wpisów zależy od sytuacji.^2,8

Jakie dane powinien zawierać list przewozowy?

List CMR powinien zawierać między innymi dane stron, miejsca przyjęcia i wydania towaru, opis i ilość ładunku. Należy też podać jego masę brutto, koszty przewozu oraz instrukcje dotyczące formalności.⁹ Przed wpisaniem nadawcy i odbiorcy sprawdź ich oznaczenia w dokumentach przesyłki. Opis towaru porównaj z informacjami przekazanymi do realizacji przewozu.
Podstawowy wykaz wymaganych danych znajduje się w art. 6 ust. 1 konwencji CMR.³

Jak krok po kroku wypełnić pola formularza?

Formularz CMR wypełniaj zgodnie ze znaczeniem rubryk w wybranym wzorze. Nie zakładaj, że każda wymaga wpisu. Transscan opisuje wzór z 24 polami; ta liczba dotyczy formularza, a nie obowiązku uzupełnienia wszystkich rubryk.⁸
Art. 6 ust. 2 CMR przewiduje dane dodatkowe, wpisywane w razie potrzeby, obok podstawowego wykazu z ust. 1.³

• Strony przewozu wpisz zgodnie z ustaleniami dotyczącymi przesyłki.
• Miejsca przewozu przepisz z uzgodnionych warunków odbioru i dostawy towaru.
• Ładunek opisz zgodnie z dokumentami dotyczącymi przesyłki.
• Pozostałe rubryki uzupełnij stosownie do warunków konkretnego przewozu.

Jak sprawdzić kompletny formularz przed przekazaniem go przewoźnikowi?

Kontrola listu CMR wymaga porównania wpisów z ustaleniami przewozowymi i dokumentami ładunku. Znaczenie mają również uwagi przewoźnika przy przyjęciu towaru. Według art. 9 ust. 2 CMR brak uzasadnionych zastrzeżeń tworzy domniemanie dobrego widocznego stanu towaru i opakowania. Dotyczy ono także zgodności liczby, cech i numerów sztuk.³

• Dane stron porównaj z oznaczeniami nadawcy, przewoźnika i odbiorcy w dokumentach przewozu.
• Adresy załadunku i rozładunku zestaw z uzgodnionymi miejscami obsługi przesyłki.
• Opis ładunku sprawdź w dokumentach towarzyszących towarowi.
• Wpisy dodatkowe porównaj z instrukcjami dotyczącymi konkretnego przewozu.

Gotowy list CMR powinien odpowiadać rzeczywistym ustaleniom i dokumentom przesyłki. Nieścisłe wpisy mogą mieć konsekwencje dla nadawcy. Art. 7 ust. 1 CMR obciąża go kosztami i szkodami przewoźnika wynikłymi z nieścisłości danych i instrukcji wskazanych w tym przepisie.³

Wzór listu przewozowego: podpisy i podział egzemplarzy

List CMR podpisują nadawca i przewoźnik. Podstawowe egzemplarze trafiają do nadawcy, przewoźnika oraz odbiorcy wraz z przesyłką.⁶ O tym podziale trzeba pamiętać także przy korzystaniu z własnego wzoru formularza.

Kto podpisuje list przewozowy i jak rozdziela się egzemplarze?

Nadawca i przewoźnik podpisują list przed rozpoczęciem przewozu. Odbiorca potwierdza odbiór po dostarczeniu towaru. Przy przyjęciu ładunku przewoźnik wpisuje dane pojazdu oraz uwagi o stanie towaru.⁷

Tabela pokazuje podział 3 podstawowych egzemplarzy listu CMR między strony przewozu.⁶ Każdy egzemplarz ma wskazane przeznaczenie.

Dodatkowa kopia statystyczna sprawia, że w obiegu mogą wystąpić 4 egzemplarze.⁶ Nadawca lub przewoźnik może też zażądać osobnych listów dla różnych pojazdów, rodzajów albo partii towarów.⁶ Liczba potrzebnych dokumentów zależy więc od organizacji danego przewozu.

Jest to deklaracja dotycząca dokumentu, nie potwierdzenie spełnienia wymogów podatkowych przez konkretną transakcję. Taką ocenę trzeba oprzeć na aktualnych przepisach i dokumentach danej dostawy.

Skąd pobrać wzór formularza i jak przygotować go do użycia?

Wzór CMR może mieć formę papierową lub elektroniczną. Przed użyciem sprawdź, czy pozwala wpisać dane potrzebne w danym przewozie. Sam wybór wzoru nie zastępuje kontroli tych danych.
Przy formularzu papierowym trzeba ponadto zapewnić egzemplarze dla stron przewozu.

• Formularz papierowy CMR powinien pozwalać na czytelne wpisy w egzemplarzach przekazywanych stronom.
• E-CMR pozwala na cyfrowy obieg dokumentu. Śledzenie przesyłki w czasie rzeczywistym zależy od używanego rozwiązania.¹⁰
• Wdrożenie e-CMR wymaga sprawdzenia państw na trasie oraz dostępnej infrastruktury informatycznej. Nie wszystkie kraje ratyfikowały protokół dodatkowy dotyczący tej formy.¹⁰

Protokół dodatkowy dotyczący e-CMR wszedł w życie w 2011 roku. Według danych Logifie do 2024 roku ratyfikowało go 38 państw.¹ Są to dane ze wskazanego źródła; możliwość użycia elektronicznego listu trzeba sprawdzić dla konkretnego przewozu. Sama dostępność programu tego nie przesądza.

Błędy w liście przewozowym oraz utrata lub uszkodzenie towaru

Brak, utrata lub nieprawidłowość listu przewozowego CMR nie unieważnia umowy przewozu.⁶ Błąd w dokumencie może jednak utrudnić ustalenie przebiegu przewozu albo obsługę przesyłki.
Ważność umowy i poprawność wpisów to osobne kwestie. Każdą z nich trzeba ocenić oddzielnie.²

Jakie błędy w liście przewozowym mogą mieć znaczenie dla stron przewozu?

Błędy w CMR mają znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy wpisy nie zgadzają się z dokumentami lub stanem przyjętego towaru. Takie rozbieżności warto wyjaśnić przed dalszą obsługą przesyłki. Poniższa lista wskazuje sytuacje wymagające uwagi.

• Rozbieżności w danych przesyłki sprawdź względem faktury, zgłoszenia celnego i pozostałych dokumentów. Błędy mogą utrudnić odprawę celną.⁷
• Wątpliwości co do stanu towaru przewoźnik może wpisać do CMR jako uzasadnione zastrzeżenia.¹¹
• Niemożność sprawdzenia danych listu także może stanowić podstawę uzasadnionych zastrzeżeń przewoźnika.¹¹

Jak różnią się zasady odpowiedzialności za towar przy liście CMR i konosamencie?

Odpowiedzialności za utratę lub uszkodzenie towaru nie da się ustalić na podstawie samej nazwy dokumentu. Trzeba uwzględnić rodzaj przewozu i właściwe dla niego zasady.
Znaczenie mają też zastrzeżenia zgłoszone przy przyjęciu ładunku. Pomagają ustalić, jaki stan towaru przewoźnik odnotował na początku przewozu.²

Tabela wskazuje zakres sprawdzenia przy przewozie objętym CMR oraz przy przewozie morskim udokumentowanym konosamentem.

Konwencja CMR: odpowiedzialność przewoźnika i wyłączenia stosowania

Konwencja CMR określa odpowiedzialność przewoźnika za zaginięcie lub uszkodzenie towaru między przyjęciem a wydaniem przesyłki. Obejmuje także opóźnienie dostawy.⁸ Przewoźnik odpowiada również za czynności i zaniedbania pracowników oraz podwykonawców przewozu.¹¹

Zwolnienie przewoźnika z odpowiedzialności zależy od przyczyny szkody. Konwencja przewiduje taką możliwość między innymi przy wadliwym opakowaniu. Znaczenie mogą mieć również czynności załadunkowe nadawcy lub odbiorcy.¹¹

Kiedy konwencja CMR nie ma zastosowania?

Konwencja CMR nie obejmuje umowy dotyczącej wyłącznie organizacji przewozu ani wskazanych w niej wyłączonych kategorii przesyłek. Przy kwalifikacji umowy liczy się zobowiązanie do wykonania przewozu. Nie rozstrzyga jej to, czy przewoźnik wykonuje przewóz osobiście.
Sama umowa spedycji ograniczona do organizacji transportu nie podlega więc konwencji.⁶

Poniższa lista przedstawia kategorie przewozów wyłączonych z zakresu konwencji CMR:

• Przewóz przesyłek pocztowych nie podlega konwencji CMR.⁶
• Przewóz zwłok nie podlega konwencji CMR.⁶
• Przewóz rzeczy przesiedlenia nie podlega konwencji CMR.⁶

Zakres konwencji CMR trzeba ustalić według rodzaju przesyłki i treści zobowiązania do przewozu.² Nazwa formularza nie wystarczy.

Najczęściej zadawane pytania

Jakich przewozów nie obejmuje CMR?

CMR nie obejmuje umowy dotyczącej wyłącznie organizacji przewozu ani wskazanych w konwencji wyłączonych kategorii przesyłek.

Kto wypełnia dokument CMR?

Zwykle wypełnia go nadawca. Formularz może przygotować spedytor, ale nadawca powinien przekazać mu dane zgodne z dokumentami towaru.

Do kiedy nadawca może rozporządzać towarem?

Co do zasady do chwili wydania odbiorcy drugiego egzemplarza listu lub skorzystania przez odbiorcę z prawa odbioru, chyba że odbiorcę uprawniono wcześniej.

Co wynika z braku uzasadnionych zastrzeżeń przewoźnika?

Powstaje domniemanie, że widoczny stan towaru i opakowania oraz liczba, cechy i numery sztuk były zgodne z listem.

Czy sam list CMR potwierdza spełnienie wymogów podatkowych dostawy?

Nie. Ocenę konkretnej transakcji trzeba oprzeć na aktualnych przepisach i dokumentach dostawy.

Kiedy przewoźnik może wpisać zastrzeżenia do listu?

Może to zrobić, gdy ma wątpliwości co do stanu towaru albo nie może sprawdzić danych wpisanych do listu.

Stan prawny na: październik 2026.